Hack the Power Grid maakt digitale risico’s in de energietransitie zichtbaar

Tijdens Hack the Power Grid, een hackevent op the Green Village in Delft, testen studenten en professionele white-hat hackers de hardware en software van energiemanagementsystemen (EMS) op kwetsbaarheden. In een gecontroleerde setting worden risico’s blootgelegd die in de praktijk vaak onopgemerkt blijven. Het event staat niet op zichzelf: het maakt deel uit van een bredere regionale beweging om de energietransitie digitaal, veilig en toekomstbestendig te maken. In Zuid-Holland werken bedrijven, kennisinstellingen en overheden samen aan oplossingen die later breed toepasbaar moeten worden.

Waarom cyberveiligheid essentieel is voor de energietransitie

De energietransitie leidt namelijk tot een groei van decentrale energiesystemen. Warmtepompen, zonnepanelen, thuisbatterijen en laadoplossingen worden steeds slimmer aangestuurd via energiemanagementsystemen die verbonden zijn met de cloud. Deze digitalisering is onmisbaar voor flexibiliteit en efficiëntie, maar creëert ook nieuwe zwakke schakels in de energieketen.

Als één apparaat of systeem kwetsbaar blijkt, kan dat door onderlinge afhankelijkheden leiden tot een cascade-effect in het energiesysteem, waarbij een klein probleem uitmondt in een reeks van meerdere serieuze fouten en kwetsbaarheden. Veiligheid van de communicatie tussen EMS’en en achterliggende apparaten is daarom een systeemkritische randvoorwaarde.

Innovatiecoalitie legt fundament voor cyberveilige energietransitie

Om deze uitdaging structureel aan te pakken, is in juli 2025, onder regie van de Economic Board Zuid-Holland (EBZ), een brede innovatiecoalitie gepresenteerd, bestaande uit netbeheerders, industrie, kennisinstellingen, overheden en gespecialiseerde bedrijven. Het gezamenlijke doel: een ‘secure-by-design’ energiesysteem waarin cyberveiligheid vanaf het begin wordt mee-ontworpen en geborgd.

Om dat te realiseren richt het samenwerkingsverband zich op het testen van oplossingen in (field)labs, toepassing in de praktijk, het ontsluiten van investerings- en financieringsmogelijkheden, het vertalen van kennis naar concrete innovaties en het opschalen daarvan tot levensvatbare businessmodellen. InnovationQuarter ondersteunt deze beweging door partijen te verbinden en innovaties te helpen versnellen richting toepassing in de markt.

Arno Bonte, Gedeputeerde Energie Provincie Zuid-Holland: “Zuid-Holland heeft een unieke uitgangspositie om de energietransitie te versnellen. We combineren een sterke industriële basis met hoogwaardige kennisinstituten, geavanceerde energie-infrastructuren en toonaangevende test- en labfaciliteiten. In deze regio werken bedrijven, overheden en ethische hackers al intensief samen. We bereiden ons voor op de toekomst, door die actief vorm te geven.”

Digitalisering van middenspanningsstation

De innovatiecoalitie werkt inmiddels aan twee initiatieven die direct bijdragen aan een cyberveilig en toekomstbestendig energielandschap.

Binnen de EKOO-regeling is het project OPEN-MS van start gegaan, uitgevoerd door coalitiepartners TU Delft, The Green Village en Technolution. In dit project wordt het middenspanningsstation op The Green Village gedigitaliseerd met behulp van een open edge computer en wordt een open platform ontwikkeld, zodat er eenvoudig nieuwe functies kunnen worden toegevoegd. In samenwerking met onder andere netbeheerders wordt het platform secure-by-design ontwikkeld.

Uiteindelijk is het de bedoeling dat het elektriciteitsnetwerk lokaal autonoom en intelligent kan opereren, waarbij lokaal rekening wordt gehouden met netcongestie en onbalans. De innovatiecoalitie beoogd hiermee een fysieke demonstrator te realiseren voor verder onderzoek en innovatie.

Cyberveilige decentrale energiehubs

Binnen de bredere innovatiecoalitie is daarnaast een afzonderlijk consortium gevormd dat zich specifiek richt op het vergroten van de digitale veiligheid van decentrale energiehubs. Deze groep heeft bij Kansen voor West een projectvoorstel ingediend voor de ontwikkeling van innovatieve cyberbeveiligingsoplossingen voor deze hubs. De deelnemende partijen willen oplossingen ontwikkelen en testen aan de hand van praktijkcasussen, samen met het mkb én voor het mkb.

Door decentrale energiehubs cyberveiliger te maken, wordt niet alleen de energietransitie versneld, maar ontstaan ook nieuwe zakelijke kansen voor mkb-bedrijven. Bovendien draagt dit bij aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat met een betrouwbare decentrale energievoorziening waarop ondernemers veilig kunnen aansluiten.

Economische én maatschappelijke waarde

De urgentie is hoog. Recent onderzoek van CE Delft toont aan dat energiehubs in Nederland een aanzienlijke maatschappelijke waarde kunnen opleveren. Voor de periode 2025–2050 wordt deze waarde geschat op € 10,5 tot € 20,4 miljard. Een cruciaal deel van deze winst komt voort uit het ontlasten van het elektriciteitsnet: door slimme inzet van energiehubs kan naar schatting 3,3 tot 6,2 Gigawatt aan noodzakelijke netverzwaring worden voorkomen.

Joris den Bruinen, algemeen directeur Security Delta (HSD) en lid van de EBZ taskforce Digitale Economie: “Door deze gezamenlijke inspanning bouwen we stapsgewijs aan een energievoorziening die duurzaam én digitaal veilig is. Het hackevent onderstreept de noodzaak om risico’s vroegtijdig te verkennen. Ondertussen creëren de coalitiepartners en consortia concrete, praktische oplossingen voor nu, met het oog op de lange termijn. Dit leidt tot maatschappelijke impact met economische waarde.”